تحقیق جدید نشون می‌ده: توی چه سنی وارد «نقطه عطف» سستی و ناتوانی می‌شیم

مسیر پیری آدم‌ها همیشه صاف و یکنواخت نیست و یه تحقیق جدید نشون داده که وقتی وارد سال‌های پایانی عمر می‌شیم، به یه «نقطه عطف» یا همون تِپینگ پوینت می‌رسیم.

طبق گفته محقق‌های دانشگاه دالهاوزی کانادا، بعد از حدود ۷۵ سالگی، بدن دیگه نمی‌تونه به راحتی از پس بیماری‌ها یا آسیب‌ها بربیاد. این افت شدید توی تواناییِ بازیابی بدن، با افزایش ناگهانی خطر مرگ همراهه. مدل اونا پیری رو مثل یه ترازوی بین «آسیب» و «ترمیم» می‌بینه؛ وقتی این تعادل به هم بخوره، فرد وارد مرحله‌ای از سستی می‌شه که دیگه راه برگشتی نداره.

این کشف می‌تونه به پزشک‌ها کمک کنه تا نیازهای درمانیِ آدم‌هایی که به این سن نزدیک می‌شن رو بهتر درک و براش برنامه‌ریزی کنن. تیم تحقیق به سرپرستی فیزیکدانی به اسم گلن پریدام می‌گه پیریِ طبیعی شامل یه نقطه عطف نزدیک ۷۵ سالگیه که اونجا دیگه قدرت و استقامت بدن کافی نیست و بعد از اون، سلامتی فرد مدام بدتر می‌شه؛ در واقع این سن، پایان دوران جوانی و سرزندگی بدن محسوب می‌شه.

چندتا تحقیق دیگه هم نشون دادن که روند پیری اون‌قدرها که فکر می‌کنیم هماهنگ و ساده نیست. انگار بدن توی دوره‌های خاصی یهو جهش می‌کنه و پیرتر می‌شه. مثلاً یه مطالعه روی تغییرات مولکولی نشون داده که بدن آدم دو بار دچار تغییرات ناگهانی می‌شه؛ یکی حدود ۴۴ سالگی و اون یکی حدود ۶۰ سالگی. علاوه بر این، تحقیقات دیگه‌ای می‌گن یه جایی هم هست که پیریِ اندام‌های بدن سرعت می‌گیره. یه مطالعه که امسال منتشر شده نشون داده این اتفاق تو ۵۰ سالگی می‌افته و بعد از اون، بافت‌ها و اندام‌ها خیلی سریع‌تر از دهه‌های قبل پیر می‌شن.

وقتی سنمون بالا می‌ره، مشخصه که مشکلات سلامتی هم از نظر تعداد و هم از نظر شدت جدی‌تر می‌شن. به این افزایش آسیب‌پذیری توی اصطلاح پزشکی می‌گن «سستی» (Frailty). دکترها معمولاً از یه ابزار به اسم «شاخص سستی» استفاده می‌کنن تا وضعیت سلامت بیمار رو پیش‌بینی کنن. پریدام و همکاراش از این شاخص استفاده کردن تا یه مدل ریاضی جدید برای پیری بسازن.

اونا برای این کار از داده‌های هزاران نفر توی آمریکا و انگلیس که طی سال‌ها وضعیت سلامتی‌شون رصد شده بود، استفاده کردن. در مجموع داده‌های حدود ۱۳ هزار نفر رو که شامل بیش از ۶۵ هزار بار مراجعه به مراکز درمانی بود، بررسی کردن. میانگین سنی این افراد ۶۷ سال بود. محقق‌ها با بررسی بیش از ۳۰ مورد مثل بیماری‌های مزمن، سختی در انجام کارهای روزمره و مشکلات قلبی، وضعیت سلامت هر فرد رو اندازه گرفتن.

اونا متوجه شدن که هم تعداد بیماری‌ها و هم زمان لازم برای خوب شدن، با بالا رفتن سن افزایش پیدا می‌کنه، تا اینکه فرد به یه نقطه عطف می‌رسه. توی این نقطه، سرعت بهبودی بدن دیگه نمی‌تونه با سرعتِ آسیب‌هایی که بهش وارد می‌شه رقابت کنه. این سن بحرانی هم برای مردها و هم برای زن‌ها حدود ۷۳ تا ۷۶ سالگیه.

محقق‌ها می‌گن فراتر از این نقطه، از دست دادن مداوم استقامت بدن باعث می‌شه شاخص سستی یهو بالا بره و خطر مرگ هم زیاد بشه. اونا معتقدن بدن فقط تا ۷۵ سالگی می‌تونه در برابر استرس‌های محیطی مقاومت کنه و بعد از اون، مشکلات سلامتی روی هم انباشته می‌شن.

شاید این خبر خیلی خوشایند نباشه، ولی نکته مثبتش اینجاست که این اطلاعات می‌تونه به کمتر کردن اثرات این نقطه عطف کمک کنه. مثلاً اگه قبل از رسیدن به این سن، عوامل استرس‌زا رو از زندگی حذف کنیم، خیلی از نظر پزشکی به نفعمونه. همچنین این یافته‌ها نشون می‌دن که تقویت سلامتِ پایه قبل از رسیدن به این نقطه عطف، خیلی مفیدتر از اینه که فقط بخوایم دوران ناتوانی رو طولانی‌تر کنیم.

در نهایت، این نتایج نشون می‌ده که چطور ریاضیات محض می‌تونه به کمک زیست‌شناسی بیاد تا مسیر طولانی‌مدت سلامت انسان رو پیش‌بینی کنه و به ما کمک کنه تا شروعِ دوران ناتوانی رو عقب بندازیم و زندگی سالم‌تری داشته باشیم.

لینک منبع